Đối với những người đam mê nhiếp ảnh, mỗi bức ảnh không chỉ là khoảnh khắc được “đóng băng” trong thời gian mà còn là dấu ấn của kỹ thuật, ánh sáng và cảm xúc. Tuy nhiên, trước khi thế giới có được những bức ảnh kỹ thuật số sắc nét hay những tấm ảnh phim đầy chất nghệ thuật, nhiếp ảnh đã trải qua một hành trình dài từ những thí nghiệm hoá học sơ khai cho đến những phát minh mang tính cách mạng.
Trong suốt hơn hai thế kỷ qua, từng “bức ảnh đầu tiên” đã đánh dấu cột mốc quan trọng, mở ra kỷ nguyên mới cho nghệ thuật ghi lại hình ảnh. Bài viết này, VJShop.vn sẽ cùng bạn nhìn lại những bức ảnh đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh thế giới, những khoảnh khắc tiên phong vừa thay đổi cách chúng ta lưu giữ ký ức, vừa định hình toàn bộ nền nghệ thuật thị giác mà chúng ta biết ngày nay.
Bức ảnh đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh
Năm 1826, nhiếp ảnh gia tiên phong Joseph Nicéphore Niépce đã ghi dấu một bước ngoặt mang tính lịch sử khi tạo ra bức ảnh đầu tiên trên thế giới bằng máy ảnh thực thụ. Tác phẩm này được ông chụp từ cửa sổ tầng trên của điền trang tại vùng Burgundy, Pháp, khởi đầu cho kỷ nguyên mới của nghệ thuật ghi lại ánh sáng.
Niépce sử dụng kỹ thuật heliography, một quy trình phức tạp nhưng đầy sáng tạo thời bấy giờ. Ông phủ Bitumen of Judea, một loại nhựa đường tự nhiên có khả năng phản ứng với ánh sáng, lên tấm kim loại hoặc kính. Khi tiếp xúc với ánh sáng, lớp bitumen này cứng lại theo cường độ chiếu sáng, tạo nên hình ảnh đầu tiên được cố định vĩnh viễn.
Đối với giới nhiếp ảnh, đây không chỉ là một thí nghiệm thành công về mặt khoa học, mà còn là khởi nguồn của tư duy “vẽ bằng ánh sáng” (photography), nền tảng cho mọi kỹ thuật, phong cách và cảm hứng sáng tạo mà chúng ta theo đuổi cho đến hôm nay.
Bức ảnh màu đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh
Năm 1861, lịch sử nhiếp ảnh bước sang một trang mới khi James Clerk Maxwell, nhà vật lý - toán học thiên tài người Scotland, công bố bức ảnh màu đầu tiên trên thế giới. Tác phẩm thể hiện hình ảnh một dải ruy băng ba màu, tuy đơn giản nhưng mang ý nghĩa đột phá, minh chứng cho khả năng ghi lại phổ màu tự nhiên của ánh sáng, điều trước đó chỉ tồn tại trong lý thuyết.
Người trực tiếp thực hiện thao tác chụp là Thomas Sutton, cha đẻ của máy ảnh SLR (Single-Lens Reflex), còn Maxwell là người tạo nên phương pháp khoa học nền tảng cho toàn bộ kỹ thuật nhiếp ảnh màu sau này. Ông sử dụng nguyên lý tách ba màu cơ bản đỏ, lục, lam (RGB). Sau đó chồng các tấm ảnh đơn sắc qua kính lọc màu tương ứng để tái tạo lại hình ảnh có màu sắc thật.
Với giới nhiếp ảnh, đây là một thí nghiệm thành công và đồng thời mở ra kỷ nguyên của nhiếp ảnh màu, nơi ánh sáng được chuyển hóa thành sắc độ, mang đến chiều sâu cảm xúc cho mọi bức ảnh về sau.
Bức ảnh đầu tiên ghi hình con người trong nhiếp ảnh
Một trong những khoảnh khắc mang tính biểu tượng trong lịch sử nhiếp ảnh là bức ảnh đầu tiên có con người xuất hiện, được thực hiện bởi Louis Daguerre. Tác phẩm hướng về đại lộ Boulevard du Temple ở Paris, Pháp, với thời gian phơi sáng kéo dài khoảng bảy phút, kỹ thuật phổ biến trong những ngày đầu của daguerreotype.
Vì thời gian phơi sáng lâu, hầu hết người đi đường không đứng yên đủ lâu để xuất hiện rõ ràng, nhưng ở góc dưới bên trái, một người đàn ông đang đứng đánh giày trở thành hình ảnh con người đầu tiên được ghi lại bằng máy ảnh. Phân tích kỹ hơn, các nhà nghiên cứu còn phát hiện vài bóng người mờ ảo khác, nhắc nhở giới nhiếp ảnh rằng ngay từ những bước đầu tiên, ánh sáng không chỉ ghi lại cảnh vật mà còn nắm bắt nhịp sống con người, dù trong sự tĩnh lặng kéo dài của phơi sáng lâu.
Bức ảnh chân dung đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh
Trước khi khái niệm ‘selfie’ trở thành hiện tượng toàn cầu, Robert Cornelius đi tiên phong với một bước đột phá. Ông thiết lập máy ảnh và tạo ra bức chân dung đầu tiên, đồng thời cũng là tự họa đầu tiên trên thế giới, ngay phía sau cửa hàng trên Chestnut Street, Center City, Philadelphia. Cornelius ngồi im hơn một phút trước ống kính, một khoảng thời gian dài theo tiêu chuẩn hiện nay, trước khi rời chỗ và che ống kính lại.
Ra đời năm 1839, bức ảnh mang tính biểu tượng này chứng minh sự ra đời của chân dung nhiếp ảnh và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát ánh sáng, thời gian phơi sáng và tư thế mẫu, những nguyên tắc nền tảng mà các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp vẫn áp dụng đến ngày nay. Cornelius vừa chụp một bức ảnh, vừa khai sinh phong cách tự ghi hình, ‘self-portrait’, dấu ấn kỹ thuật và tư duy sáng tạo mà mọi nhiếp ảnh gia hiện đại đều có thể nhận ra.
Bức ảnh trên không đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh
Năm 1860, khái niệm nhiếp ảnh trên không lần đầu tiên được hiện thực hóa, nhưng không phải bằng drone hay trực thăng, mà bằng khinh khí cầu. Nhiếp ảnh gia James Wallace Black đã ghi lại thị trấn Boston từ độ cao 2.000 feet, mang đến một góc nhìn phi thường chưa từng thấy từ mặt đất.
Ông đặt tên tác phẩm là “Boston, as the Eagle and the Wild Goose See It”, nhấn mạnh trải nghiệm thị giác từ trên cao như cách chim đại bàng hay ngỗng trời nhìn xuống thế giới. Bức ảnh này vừa là bước ngoặt kỹ thuật, vừa đánh dấu hướng phát triển cho nhiếp ảnh hàng không, khảo sát địa hình và sáng tạo phong cảnh, những lĩnh vực mà bất kỳ nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp nào cũng đều thừa nhận tầm quan trọng.
Bức ảnh Mặt Trời đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh
Vào ngày 2 tháng 4 năm 1845, các nhà vật lý người Pháp Louis Fizeau và Leon Foucault đã thực hiện bức ảnh đầu tiên của Mặt Trời, một cột mốc quan trọng trong cả lịch sử nhiếp ảnh và khoa học thiên văn. Tấm ảnh được chụp bằng quy trình daguerreotype, với thời gian phơi sáng ngắn chỉ 1/60 giây, cho phép ghi lại chi tiết mà mắt thường khó quan sát.
Quan sát kỹ bức ảnh, người xem có thể nhận ra các vết đen trên bề mặt Mặt Trời (sunspots), minh chứng cho khả năng ghi nhận chi tiết thiên văn nhờ nhiếp ảnh. Đây là một ví dụ điển hình cho thấy, ngay từ những ngày đầu, nhiếp ảnh không chỉ là nghệ thuật mà còn là công cụ khoa học mạnh mẽ, mở ra kỷ nguyên mới cho nhiếp ảnh thiên văn mà các nhiếp ảnh gia và nhà khoa học vẫn tiếp tục phát triển đến ngày nay.
Bức ảnh báo chí đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh
Ngày 25 tháng 6 năm 1848, một cột mốc quan trọng của nhiếp ảnh báo chí được ghi nhận với bức ảnh mang tên “Barricades on rue Saint-Maur”. Tác phẩm được thực hiện bằng quy trình daguerreotype, ghi lại cảnh những ụ chắn trên các con phố Paris trong cuộc nổi dậy Ngày Tháng Sáu (June Days Uprisings).
Bức ảnh này sau đó được xuất bản dưới dạng khắc bản (engraving) trên tuần báo Pháp L’Illustration vào tuần đầu tiên của tháng 7 năm 1848, trở thành hình ảnh minh họa đầu tiên cho một câu chuyện báo chí. Với giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, đây không chỉ là bước ngoặt kỹ thuật, mà còn mở ra khả năng kể chuyện bằng hình ảnh, kết hợp giữa thực tế, bối cảnh lịch sử và thông điệp xã hội, tiền đề cho toàn bộ ngành photojournalism sau này.
Bức ảnh phong cảnh màu đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh
Năm 1877, nhiếp ảnh thế giới chứng kiến một bước ngoặt quan trọng khi Louis Arthur Ducos du Hauron, một trong những người tiên phong của nhiếp ảnh màu, tạo ra bức ảnh phong cảnh màu đầu tiên thể hiện thế giới bằng sắc độ tự nhiên. Tác phẩm mang tên “Landscape of Southern France”, ghi lại vùng Nam Pháp với kỹ thuật màu sắc tinh tế, nhờ vào quy trình sáng tạo do chính Ducos du Hauron phát triển. Với giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, bức ảnh này không chỉ là cột mốc kỹ thuật mà còn mở ra khả năng kể chuyện và truyền tải cảm xúc qua màu sắc trong nhiếp ảnh phong cảnh, định hình tư duy về ánh sáng, màu sắc và bố cục mà các nhiếp ảnh gia vẫn vận dụng đến ngày nay.
Bức ảnh đầu tiên của Trái Đất từ Mặt Trăng trong lịch sử nhiếp ảnh
Vào ngày 23 tháng 8 năm 1966, nhân loại lần đầu tiên được chiêm ngưỡng hình ảnh Trái Đất từ Mặt Trăng, một góc nhìn hoàn toàn mới, cho thấy hành tinh của chúng ta trong toàn vẹn vẻ đẹp và kích thước của nó. Bức ảnh được ghi lại bởi tàu thám hiểm Lunar Orbiter, trong quỹ đạo thứ 16 quanh Mặt Trăng, và dữ liệu được tiếp nhận tại Robledo De Chervil, Tây Ban Nha.
Đối với giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, bức ảnh này không chỉ là một kỳ tích kỹ thuật, nó tạo tiền đề cho việc khai thác góc nhìn vũ trụ, định hình cách mà nhiếp ảnh có thể ghi lại Trái Đất từ khoảng cách phi thường. Điều này chứng tỏ sức mạnh của nhiếp ảnh trong khám phá khoa học, đồng thời truyền cảm hứng cho các nhiếp ảnh gia muốn kết hợp kỹ thuật, góc chụp và kể chuyện qua hình ảnh trong môi trường cực đoan.
Bức ảnh lốc xoáy đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh
Thiên nhiên luôn là nguồn cảm hứng và thử thách cho nhiếp ảnh gia, đặc biệt là những hiện tượng cực đoan như lốc xoáy. Vào năm 1884, A.A. Adams, một nhiếp ảnh gia nghiệp dư đồng thời là nông dân trồng trái cây tại hạt Anderson, Kansas, đã ghi lại bức ảnh lốc xoáy đầu tiên trong lịch sử.
Adams lắp ráp chiếc máy ảnh hộp (box camera) và chụp cảnh tượng từ khoảng cách 14 dặm so với cơn lốc, vừa đảm bảo an toàn, vừa nắm bắt được toàn bộ hình thái thiên nhiên dữ dội. Bức ảnh này không chỉ là tư liệu khoa học quý giá, mà còn minh chứng cho sự kiên nhẫn, kỹ thuật và cảm quan thị giác của nhiếp ảnh gia trong việc ghi lại những khoảnh khắc thiên nhiên hùng vĩ, từ đó mở đường cho nhiếp ảnh hiện tượng thời tiết hiện đại.
Bức ảnh đầu tiên từ Sao Hỏa trong lịch sử nhiếp ảnh không gian
Ngày 20 tháng 7 năm 1976, nhân loại lần đầu tiên được chiêm ngưỡng hình ảnh bề mặt Sao Hỏa nhờ tàu thăm dò Viking 1 ngay sau khi nó hạ cánh trên hành tinh đỏ. Bức ảnh này là một phần trong nhiệm vụ của NASA nhằm thu thập các hình ảnh độ phân giải cao, giúp quan sát chi tiết cảnh quan và cấu trúc địa hình của Sao Hỏa.
Với giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, bức ảnh này không chỉ là cột mốc trong nhiếp ảnh không gian, mà còn là bằng chứng cho sức mạnh của hình ảnh trong nghiên cứu khoa học hành tinh. Nó mở ra khả năng khai thác góc nhìn từ môi trường cực đoan, nơi kỹ thuật chụp, ánh sáng và độ phân giải trở thành yếu tố sống còn, truyền cảm hứng cho các nhiếp ảnh gia muốn kết hợp khoa học và nghệ thuật trong việc ghi lại những hiện tượng ngoài Trái Đất.
Bức ảnh đầu tiên của hố đen trong lịch sử nhiếp ảnh thiên văn
Tháng 4 năm 2019, nhân loại lần đầu tiên nhìn thấy hình ảnh thực tế của một hố đen, kết quả của nhiều năm hợp tác giữa hơn 200 nhà thiên văn học quốc tế. Bức ảnh được ghi lại bằng một mạng lưới kính viễn vọng siêu mạnh trải khắp toàn cầu, với hàng petabyte dữ liệu được xử lý bởi siêu máy tính để tái hiện hình ảnh cuối cùng.
Với giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, đây là minh chứng tuyệt vời cho việc khoa học và công nghệ cao có thể kết hợp với nhiếp ảnh để ghi lại những hiện tượng tưởng chừng không thể quan sát. Bức ảnh mở ra hướng đi mới về ghi lại ánh sáng, hình dạng và chi tiết trong môi trường cực đoan, truyền cảm hứng cho những ai muốn khai thác kỹ thuật và sáng tạo trong nhiếp ảnh thiên văn hiện đại.
Bức ảnh đầu tiên của Mặt Trăng từ xa trong lịch sử nhiếp ảnh thiên văn
Tháng 1 năm 2019, Trung Quốc ghi dấu cột mốc lịch sử khi trở thành quốc gia đầu tiên thực hiện hạ cánh mềm trên mặt xa của Mặt Trăng. Ngay sau đó, tàu thăm dò Chang’e-4 đã truyền về bức ảnh đầu tiên từng được ghi lại từ “mặt tối của Mặt Trăng”.
Đối với giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp, bức ảnh này khơi dậy góc nhìn hoàn toàn mới về ánh sáng, bóng tối và hình học không gian trên một thiên thể gần gũi nhưng vẫn còn nhiều bí ẩn. Điều này cho thấy sự kết hợp giữa kỹ thuật tiên tiến và tầm nhìn sáng tạo, truyền cảm hứng cho nhiếp ảnh thiên văn hiện đại trong việc khai thác cảnh quan cực đoan và những góc nhìn chưa từng có.
Bức ảnh đầu tiên của thành phố New York trong lịch sử nhiếp ảnh
Bức ảnh còn tồn tại lâu đời nhất của New York City là một daguerreotype được thực hiện vào năm 1848, ghi lại khung cảnh đô thị từ hơn 170 năm trước. Tác phẩm này sau đó được bán tại đấu giá Sotheby’s năm 2009 với giá 62.500 USD, minh chứng giá trị lịch sử và nghệ thuật của nó.
Đối với các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, bức ảnh không chỉ là tư liệu lịch sử, mà còn là nguồn cảm hứng về cách ánh sáng, bố cục và kiến trúc được ghi lại trong nhiếp ảnh đô thị thời kỳ đầu. Nó tạo cơ hội để nghiên cứu kỹ thuật daguerreotype, cũng như cách các nhiếp ảnh gia cổ điển khai thác chi tiết và không gian trong môi trường đô thị.
Bức ảnh đầu tiên chụp bằng điện thoại trong lịch sử nhiếp ảnh
Ngày 11 tháng 6 năm 1997, doanh nhân Philippe Kahn đã tạo ra chiếc điện thoại có camera đầu tiên trên thế giới bằng cách tạm kết hợp máy ảnh kỹ thuật số, điện thoại di động và laptop ngay tại phòng sinh, nơi con gái ông vừa chào đời. Với thiết bị này, Kahn đã chia sẻ tức thì những bức ảnh đầu tiên của con gái mình với hơn 2.000 người trên toàn cầu, khởi tạo một kỷ nguyên nhiếp ảnh di động, nơi mọi khoảnh khắc đều có thể được ghi lại và lan tỏa ngay lập tức. Đối với các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, sự kiện này không chỉ là mốc kỹ thuật, mà còn là minh chứng cho tương lai của nhiếp ảnh tức thời, nơi công nghệ, sáng tạo và khả năng chia sẻ hòa quyện để biến những khoảnh khắc đời thường thành hình ảnh có giá trị toàn cầu.
Bức ảnh đầu tiên chụp bên trong vầng quang Mặt Trời trong lịch sử nhiếp ảnh thiên văn
Tháng 11 năm 2018, tàu thăm dò Parker Solar của NASA đã đi xuyên qua vầng quang Mặt Trời, lớp bầu khí quyển bên ngoài của ngôi sao và ghi lại bức ảnh đầu tiên từng được chụp bên trong corona. Chụp từ khoảng cách 16.9 triệu dặm so với bề mặt Mặt Trời, bức ảnh hé lộ các dải plasma coronal (coronal streamers), vật chất Mặt Trời đang bức ra khỏi ngôi sao chủ của hệ Mặt Trời. Đối với các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, đây là bằng chứng về sức mạnh của kỹ thuật và công nghệ tiên tiến trong việc ghi lại các hiện tượng cực đoan, đồng thời mở ra hướng đi mới trong việc khai thác ánh sáng, chuyển động và kết cấu trong môi trường khắc nghiệt, nơi nhiếp ảnh trở thành công cụ vừa nghệ thuật vừa khoa học.
Bức ảnh đầu tiên về vụ phóng tên lửa tại Cape Canaveral trong lịch sử nhiếp ảnh
Tháng 7 năm 1950, các nhiếp ảnh gia của NASA đã thực hiện bức ảnh đầu tiên ghi lại một lần phóng tên lửa tại Cape Canaveral, đánh dấu cột mốc quan trọng trong nhiếp ảnh khoa học và không gian. Tên lửa phóng là “Bumper 2”, một cỗ máy hai tầng kết hợp giữa tên lửa V-2 ở tầng dưới và WAC Corporal ở tầng trên.
Bức ảnh không chỉ ghi lại tên lửa đang rời bệ phóng, mà còn thể hiện các nhiếp ảnh gia khác xếp hàng sẵn sàng ghi hình sự kiện, phản ánh mức độ chuẩn bị, bố cục và kỹ thuật cần thiết để chụp các khoảnh khắc tốc độ cao trong môi trường khắc nghiệt. Với các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, đây là minh chứng cho sự hòa quyện giữa kỹ thuật nhiếp ảnh, thời gian phơi sáng và góc chụp chính xác, yếu tố quyết định để ghi lại những sự kiện vĩ đại trong lịch sử khám phá vũ trụ.
Bức ảnh chân dung đầu tiên của một người phụ nữ trong lịch sử nhiếp ảnh
Vào năm 1839 hoặc 1840, Dorothy Catherine Draper trở thành người phụ nữ đầu tiên được ghi lại trong bức chân dung daguerreotype do người anh trai, Tiến sĩ John W. Draper, thực hiện tại phòng chụp ảnh của ông ở Washington Square, Đại học New York. Được tạo ra chỉ một năm sau khi quy trình daguerreotype được công bố tại Paris, bức ảnh này không chỉ là chân dung đầu tiên của một phụ nữ tại Hoa Kỳ, mà còn là bức ảnh phụ nữ lâu đời nhất còn tồn tại. Với các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, tác phẩm này là bằng chứng cho sự ra đời của nhiếp ảnh chân dung, mở ra hướng đi về ghi lại cá tính, ánh sáng và bố cục tinh tế trong việc tái hiện con người, nền tảng cho mọi kỹ thuật chân dung hiện đại.
Bức ảnh đầu tiên ghi lại nhật thực trong lịch sử nhiếp ảnh thiên văn
Ngày 28 tháng 7 năm 1851, nhiếp ảnh gia “gần như vô danh” Johann Julius Berkowski đã thực hiện bức ảnh đầu tiên được phơi sáng chính xác của một hiện tượng nhật thực. Tác phẩm được tạo ra bằng quy trình daguerreotype, với thời gian phơi sáng 84 giây sử dụng kính thiên văn khúc xạ nhỏ tại Đài thiên văn Hoàng gia Königsberg, Phổ. Đối với các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, đây là minh chứng cho kỹ thuật và kiên nhẫn trong nhiếp ảnh thiên văn, đồng thời tạo ra cơ hội ghi lại các hiện tượng thiên nhiên cực đoan, nơi mỗi chi tiết ánh sáng và bố cục đều quyết định giá trị khoa học lẫn thẩm mỹ của bức ảnh.
Bức ảnh đầu tiên được chỉnh sửa bằng Photoshop trong lịch sử nhiếp ảnh số
Vào tháng 8 năm 1988, John Knoll chụp một bức ảnh bạn gái mình, Jennifer, trong kỳ nghỉ ở Bora Bora. Nhiều năm sau, Knoll không chỉ kết hôn với Jennifer, mà còn phát triển Photoshop, phần mềm chỉnh sửa ảnh tiên phong định hình cả ngành nhiếp ảnh số. Khi cần một bức ảnh mẫu để trình diễn khả năng của chương trình, Knoll đã scan bức ảnh 4×6 và đặt tên là “Jennifer in Paradise”. Bức ảnh này sau đó trở thành hình ảnh đầu tiên từng được “Photoshopped”, thường xuất hiện trong các bản demo Photoshop và đi kèm trong các phiên bản mẫu ban đầu của phần mềm.
Đối với nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, đây là minh chứng cho sự ra đời của nhiếp ảnh số và hậu kỳ kỹ thuật số, nơi công cụ phần mềm không chỉ phục vụ chỉnh sửa, mà còn khai phóng những khả năng sáng tạo vô hạn, định hình cách thế hệ nhiếp ảnh gia hiện đại ghi lại và tái hiện hình ảnh.
Nhìn lại “những bức ảnh đầu tiên”, ta thấy nhiếp ảnh không chỉ ghi lại khoảnh khắc, mà còn là sự kết hợp giữa kỹ thuật, ánh sáng và sáng tạo. Từ daguerreotype đầu tiên đến hình ảnh không gian và Photoshop, mỗi bức ảnh đều mở ra hướng đi mới cho nghệ thuật thị giác, truyền cảm hứng cho nhiếp ảnh gia hôm nay khám phá và thử nghiệm với mọi ánh sáng, góc nhìn và công cụ.