Mưa sao băng luôn là một trong những đề tài vừa quyến rũ vừa thử thách với nhiếp ảnh gia. Việc tận mắt chứng kiến những vệt sáng xé toạc bầu trời đêm đã đủ choáng ngợp, nhưng ghi lại được khoảnh khắc ấy bằng máy ảnh còn mang đến cảm xúc trọn vẹn hơn rất nhiều. Việc chụp ảnh mưa sao băng sẽ không còn là một thử thách nếu anh em chuẩn bị đúng cách và nắm vững một vài kỹ thuật cốt lõi. Trong bài viết này, VJShop.vn sẽ hướng dẫn chi tiết nhất cách chụp ảnh mưa sao băng từ những bước nhỏ nhất.
Lên kế hoạch chụp mưa sao băng
Kiểm tra thời tiết từ nhiều nguồn
Hãy ưu tiên những đêm quang mây bằng cách theo dõi dự báo thời tiết từ nhiều nguồn khác nhau. Các ứng dụng dành riêng cho quan sát thiên văn như MeteoBlue sẽ cho anh em cái nhìn chính xác hơn về độ quang mây. Ngoài ra, việc chuẩn bị sẵn ngày dự phòng cũng là điều vô cùng cần thiết, bởi chỉ một lớp mây mỏng cũng có thể làm hỏng cả buổi săn sao băng.
Tìm bầu trời tối, tránh ô nhiễm ánh sáng
Một bầu trời đủ tối là yếu tố sống còn khi chụp mưa sao băng. Anh em có thể cân nhắc di chuyển ra những điểm xa thành phố và tìm đến những khu vực ít ánh đèn nhân tạo. Đồng thời, đừng quên yếu tố con người vì những điểm ngắm sao đông người thường có nhiều đèn pin, lửa trại hay xe cộ gây nhiễu. Nếu có thể, hãy đến sớm hoặc khảo sát trước để chọn vị trí yên tĩnh. Những vùng núi cao, sa mạc hoặc khu vực nông thôn xa đô thị luôn là lựa chọn lý tưởng.
Xem xét chu kỳ mặt trăng
Thời điểm lý tưởng nhất để chụp mưa sao băng là khi Mặt Trăng ở pha trăng non hoặc lưỡi liềm mỏng, nhằm giảm ánh sáng cạnh tranh trên bầu trời. Ánh trăng có thể rất lý tưởng khi anh em ngắm cảnh, nhưng độ sáng càng lớn sẽ khiến cho việc quan sát những sao băng nhỏ trở nên khó khăn.
Những dụng cụ cần thiết khi chụp ảnh sao băng
Đảm bảo pin được sạc đầy
Cơ hội bắt trọn một vệt sao băng đẹp không nằm ở việc anh em dùng máy ảnh gì, mà nằm ở khả năng chụp liên tục hàng trăm tấm ảnh trong suốt đêm dài. Chụp mưa sao băng là một trò chơi về số lượng, nếu máy chụp được càng nhiều khung hình, khả năng bắt được những vệt sáng lớn ngoạn mục càng cao.
Nếu có thể, hãy sử dụng nguồn điện ngoài như pin dự phòng USB, nhờ đó máy ảnh có thể hoạt động liên tục nhiều giờ mà không lo cạn pin. Trong trường hợp không có giải pháp này, hãy mang theo nhiều pin đã sạc đầy. Dùng pin đã gần hết cho các bước test khung hình và lấy nét, sau đó hãy thay pin mới 100% ngay trước khi bắt đầu chụp liên tục.
Đầu tư một chân máy chắc chắn
Khi chụp ảnh sao băng, một chiếc tripod nặng và vững luôn tốt hơn những mẫu chân máy du lịch nhẹ và mảnh. Gió nhẹ thôi cũng đủ khiến những tripod kém ổn định trở nên vô dụng, đặc biệt ở các khu vực núi cao hay sa mạc, những nơi được xem là lý tưởng để ngắm sao băng.
Nếu tripod của anh em chưa đủ chắc, có thể thử treo balo máy ảnh vào trụ giữa để tăng trọng lượng, hoặc hạ thấp và mở rộng tối đa chân máy. Trong một số trường hợp, đặt chân máy sát mặt đất và chèn thêm đá cũng giúp cải thiện độ ổn định đáng kể.
Bộ điều khiển chụp ảnh từ xa
Có trong mình một bộ điều khiển từ xa sẽ giúp anh em chụp mà không cần chạm tay vào máy, tránh rung lắc không cần thiết. Quan trọng hơn, nó cho phép khóa nút chụp để máy ảnh tự động ghi hình liên tục suốt đêm. Việc chụp bừa như vậy nghe có vẻ không tinh tế cho lắm, nhưng với những khoảnh khắc chỉ xuất hiện trong tích tắc như sao băng, đây lại là chiến lược hiệu quả nhất.
Nếu không có bộ điều khiển từ xa, người chụp hoàn toàn có thể dùng chế độ hẹn giờ tích hợp sẵn trên máy. Chỉ cần đặt khoảng thời gian giữa các lần chụp dài hơn tốc độ màn trập một chút (ví dụ: nếu thời gian phơi sáng là 30, hãy đặt khoảng thời gian từ 32 đến 34 giây) và để máy ảnh hoạt động.
Ngoài ra, một cách cuối cùng chính là vo một mẩu băng keo nhỏ và đặt trên nút chụp, sau đó dùng một mẩu băng keo khác dán chặt lại để giữ cho nút chụp luôn được ấn xuống.
Một số máy ảnh Nikon giới hạn số lần chụp liên tiếp ở mức 99 khung hình, vì vậy anh em có thể nên dùng chế độ hẹn giờ thay vì bộ điều khiển từ xa.
Mang theo nhiều máy ảnh (nếu có thể)
Nếu sở hữu nhiều hơn một chiếc máy ảnh, anh em có thể mang theo cùng với một chân máy nữa. Việc thiết lập nhiều máy cùng lúc, mỗi máy hướng về một khu vực bầu trời khác nhau sẽ tăng đáng kể khả năng bắt được sao băng.
Ống kính tốt nhất để chụp sao băng
Để ý đến khẩu độ hơn là tiêu cự
Khi chụp mưa sao băng, khẩu độ lớn thường mang lại lợi thế rõ rệt hơn tiêu cự. Lý tưởng nhất là các ống kính có khẩu f/2.8 trở lên, như f/2, f/1.8 hay f/1.4, để thu được nhiều ánh sáng nhất có thể.
Dù vậy, đừng quá lo lắng nếu anh em chỉ có ống kính zoom kit f/3.5 - 5.6 hay zoom f/4. Những ngôi sao băng sáng rực vẫn hoàn toàn có thể được ghi lại. Quan trọng hơn cả là sự kiên nhẫn, chọn một bố cục ưng ý, cố định máy, bấm chụp liên tục và chờ sao băng tự xuất hiện trong khung hình.
Hướng ống kính về phía nguồn sáng
Mỗi trận mưa sao băng đều có một điểm bức xạ, tức khu vực trên bầu trời nơi các vệt sao băng xuất phát. Việc hướng máy ảnh về gần khu vực này sẽ giúp tăng khả năng bắt được sao băng. Tuy nhiên, không nên chĩa thẳng vào điểm bức xạ bởi các vệt sao thường dài và đẹp hơn khi xuất hiện ở khu vực xa điểm này.
Anh em có thể sử dụng các ứng dụng như Stellarium hay SkyView để hỗ trợ xác định nhanh vị trí chòm sao và điểm bức xạ chỉ bằng cách giơ điện thoại lên trời.
Gợi ý ống kính phù hợp cho nhiếp ảnh mưa sao băng
Sau đây là một vài ống kính chuyên dụng anh em có thể tham khảo để chụp ảnh sao băng ở đa dạng các mức giá khác nhau:
Ống kính zoom siêu rộng (full-frame):
- Sigma 14-24mm f/2.8 DG DN Art
- Canon RF 15-35mm f/2.8L IS USM
- Tamron 17-28mm f/2.8 Di III RXD
Ống kính prime góc rộng (full-frame):
- Sigma 14mm f/1.8 DG Art
- Sony 24mm f/1.4 GMSony 20mm f/1.8 G
- Nikon Z 20mm f/1.8 S
Lựa chọn tiết kiệm chi phí:
- Rokinon/Samyang 14mm f/2.8
- Tamron 20mm f/2.8
- Rokinon/Samyang 18mm f/2.8
Tùy chọn cảm biến APS-C/Crop:
- Tokina 11-20mm f/2.8
- Sigma 18-35mm f/1.8 Art
- Rokinon 12mm f/2
Cách thiết lập thông số máy ảnh chụp mưa sao băng
Thông số gợi ý khi mới bắt đầu
Để bắt đầu, anh em có thể thiết lập máy ảnh theo những gợi ý dưới đây, sau đó có thể tinh chỉnh tùy theo điều kiện thực tế:
- Khẩu độ: Mở khẩu độ lớn nhất mà ống kính cho phép, lý tưởng là f/2.8, f/2, f/1.8 hoặc f/1.4. Khẩu lớn giúp thu nhiều ánh sáng hơn trong thời gian ngắn, từ đó ghi lại cả những sao băng mờ.
- ISO: Sử dụng ISO cao, thường trong khoảng 1600 - 6400. Máy ảnh full-frame có thể đẩy lên 6400, thậm chí 12800.
- Tốc độ màn trập: Thiết lập thời gian phơi sáng dài, khoảng 15 - 30 giây. Ở khu vực có ô nhiễm ánh sáng, anh em nên giảm xuống khoảng 15 giây, còn tại nơi trời thật sự tối, có thể kéo dài đến 30 giây hoặc hơn.
Kiểm tra biểu đồ histogram liên tục
Một sai lầm rất phổ biến khi chụp đêm là chỉ nhìn ảnh trên màn hình LCD rồi cho rằng phơi sáng đã ổn. Trong môi trường tối, mắt anh em đã thích nghi với bóng đêm nên màn hình LCD sẽ trông sáng hơn thực tế rất nhiều, dễ khiến ảnh bị thiếu sáng khi xem lại.
Vì vậy, hãy dựa vào histogram. Biểu đồ lý tưởng là dữ liệu dồn về phía bên phải nhưng không bị cháy sáng. Trong chụp thiên văn, hầu hết các máy đo sáng trong máy ảnh gần như không đáng tin, đặc biệt vào đêm trăng non, nên histogram chính là “kim chỉ nam” duy nhất.
Cách lấy nét sao băng
Lấy nét chính xác là một trong những thử thách lớn nhất của nhiếp ảnh ban đêm nói chung cũng như chụp ảnh sao băng nói riêng. Nhiều ống kính hiện đại không có vạch vô cực vật lý, và biểu tượng vô cực cũng không đảm bảo hình ảnh sao băng sẽ nét tuyệt đối.
Một phương pháp hiệu quả nhất anh em có thể thực hiện là:
- Bước 1: Hướng máy vào ngôi sao hoặc hành tinh sáng nhất trên bầu trời.
- Bước 2: Bật chế độ Live View, phóng đại 5x hoặc 10x.
- Bước 3: Điều chỉnh tiêu cự bằng tay cho đến khi ngôi sao thu lại thành một điểm sáng nhỏ, gọn, không bị nhòe.
Bởi vì sao băng luôn nằm ở vô cực, nên khi đã nét một điểm, toàn bộ các ngôi sao băng bắt gặp được trên bầu trời đều sẽ sắc nét. Tuy nhiên, nếu nhiệt độ thay đổi mạnh trong đêm, vì vậy nên kiểm tra lại độ sắc nét định kỳ.
Tắt chế độ chống rung
Đây là chi tiết nhiều nhiếp ảnh gia hay quên đi, nhưng nó có thể phá hỏng cả buổi chụp. Khi máy đã đặt trên tripod và thời gian phơi sáng dài, hệ thống chống rung có thể tự chuyển động để bù trừ cho chuyển động không hề tồn tại, dẫn đến ảnh bị mờ một nửa và sắc nét một nửa.
Checklist các thiết lập máy ảnh quan trọng
Trước khi bấm chụp liên tục, anh em hãy dành một phút rà soát lại các thiết lập sau:
- Bật chế độ chụp liên tục
- Tắt chế độ xem lại ảnh tự động sau mỗi lần chụp
- Tắt chế độ tự động lấy nét, giữ chế độ lấy nét thủ công
- Tắt chống rung trên thân máy và ống kính
- Giảm độ sáng màn hình LCD xuống mức thấp nhất để bảo vệ thị lực ban đêm
- Kiểm tra pin
- Đảm bảo thẻ nhớ đủ dung lượng cho việc ghi lại hàng trăm bức ảnh
- Dán băng keo che các đèn LED nhấp nháy trên máy
Để máy ảnh bắt đầu ghi hình
Khi bắt đầu quay timelapse hoặc chụp liên tục, anh em hãy cố gắng nán lại và lắng nghe một vài tiếng “tách” để đảm bảo máy ảnh hoạt động đều đặn và không bỏ sót một khung hình nào. Sau đó, hãy kiểm tra lại tiêu cự, mức pin và dung lượng thẻ nhớ trước khi tận hưởng đêm sao băng.
Cách phân biệt giữa sao băng và vệ tinh
Đặc điểm của sao băng
Sao băng thường xuất hiện dưới dạng một vệt sáng duy nhất, có xu hướng sáng mạnh ở một đầu và mờ dần về phía còn lại. Nhiều trường hợp, vệt sao băng còn mang màu sắc rõ rệt như xanh lục, xanh lam hoặc cam, kèm theo kết cấu hơi gồ ghề, không đều.
Với những thiên thạch lớn hơn, anh em còn có thể thấy một làn khói mờ tồn tại trong chốc lát sau khi sao băng đã biến mất. Đặc biệt, sao băng xuất hiện rất nhanh, chỉ kéo dài trong tích tắc hoặc nhiều nhất là vài giây.
Đặc điểm của vệ tinh
Vệ tinh thường để lại một đường thẳng hoàn hảo, đều tăm tắp từ đầu đến cuối khung hình. Độ sáng của vệt vệ tinh gần như không thay đổi, không có hiện tượng lóe sáng hay mờ dần như sao băng. Riêng với vệ tinh Iridium, anh em sẽ thấy một điểm sáng bùng lên rất mạnh ở giữa vệt, rồi nhanh chóng tối dần về hai đầu, tạo nên dấu hiệu khá đặc trưng và dễ nhận biết.
Đặc điểm của máy bay
Máy bay là đối tượng dễ gây nhầm lẫn nhất với người mới chụp bầu trời đêm. Trong ảnh phơi sáng dài, chúng thường hiện lên dưới dạng các vệt đứt đoạn hoặc chấm sáng liên tiếp, do đèn tín hiệu nhấp nháy. Ngoài ra, máy bay di chuyển chậm hơn nhiều so với sao băng, nên trong một khung hình 20 - 30 giây, vệt sáng của chúng thường kéo dài và chiếm phần lớn khung hình hơn.
Thời gian của các trận mưa sao băng lớn
- Mưa sao băng Quadrantids (3- 4/1): có thể đạt đỉnh khoảng 120 sao băng/giờ, nhưng thời gian cực đại rất ngắn, thường chỉ kéo dài vài giờ.
- Mưa sao băng Lyrid (21 - 22/4): cường độ vừa phải, khoảng 15 - 20 sao băng/giờ, nổi tiếng nhờ những quả cầu lửa bất chợt.
- Mưa sao băng Eta Aquariids (5 - 6/5): đẹp nhất từ bán cầu Nam, mang đến 30 - 60 sao băng/giờ với các vệt sáng dài và di chuyển nhanh.
- Mưa sao băng Perseid (11 - 13/8): được yêu thích nhất ở Bắc bán cầu, có tần suất 60 - 100 sao băng/giờ, kèm theo nhiều quả cầu lửa rực rỡ. Thời tiết mùa hè ấm áp khiến việc thức đêm chụp ảnh trở nên dễ chịu và thoải mái hơn rất nhiều.
- Mưa sao băng Orionids (20 - 21/10): cường độ trung bình, khoảng 20 - 25 sao băng/giờ, nổi bật với tốc độ sao băng nhanh và thỉnh thoảng xuất hiện những vệt sáng ấn tượng.
- Mưa sao băng Leonids (16 - 17/11): thông thường chỉ đạt 15–20 sao băng/giờ, nhưng đôi khi có thể bùng nổ thành những màn trình diễn ngoạn mục.
- Mưa sao băng Geminids (13 - 14/12): “vua của các trận mưa sao băng”, tạo ra tới 150 sao băng/giờ với màu sắc đa dạng trong điều kiện lý tưởng. Nhược điểm duy nhất là thời tiết lạnh.
Mẹo xử lý hậu kỳ ảnh chụp sao băng
Ghép nhiều sao băng vào một khung hình
Một kỹ thuật hậu kỳ được rất nhiều nhiếp ảnh gia thiên văn yêu thích là ghép nhiều vệt sao băng vào cùng một bức ảnh nền. Cách làm này giúp tái hiện cảm giác mưa sao băng dày đặc, gom nhiều giờ quan sát thực tế vào một khung hình duy nhất.
Trước tiên, anh em hãy chọn tấm ảnh có bầu trời và tiền cảnh đẹp nhất làm ảnh nền trong Photoshop. Sau đó, lần lượt đưa các ảnh có sao băng vào dưới dạng layer riêng và đặt chế độ hòa trộn “Lighten”. Nhờ vậy, chỉ những vệt sao băng sáng sẽ hiện lên, còn phần nền tối vẫn được giữ nguyên, tạo nên hiệu ứng rất ấn tượng.
Tạo ảnh vệt sao (Star Trails)
Ngoài việc ghép sao băng, chuỗi ảnh chụp liên tục trong đêm còn có thể tận dụng để tạo ảnh các vệt sao. Với các phần mềm như StarStax (miễn phí), anh em chỉ cần xếp chồng hàng trăm khung hình để tạo nên những vệt sao hình tròn.
Điểm thú vị là nếu trong quá trình chụp có sao băng xuất hiện, chúng vẫn sẽ được giữ lại trong ảnh cuối. Kết quả là một bức ảnh độc đáo, kết hợp chuyển động của Trái Đất với những khoảnh khắc lóe sáng ngắn ngủi của sao băng.
